Άρθρο στην Ημερήσια Εφημερίδα Αττικής “ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ” του Σωτήρη Γ. Σκαπέρδα CPA, CREs, LPP/Chief Executive Partner της Business Partner Network – Financial & Business Advisors όπως δημοσιεύτηκε στις 04/11/2026. Δείτε το πρωτοσέλιδο ΕΔΩ

«Από την οικονομική ασφυξία των δήμων σε ένα νέο μοντέλο βιώσιμης Αυτοδιοίκησης»

Η ενεργειακή κρίση, η υποχρηματοδότηση και το κόστος διαχείρισης απορριμμάτων αναδεικνύουν την ανάγκη για ένα νέο πλαίσιο οικονομικής αυτοτέλειας, ενεργειακής αποδοτικότητας και λογοδοσίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν σήμερα οι δήμοι δεν αποτελεί απλώς ένα πρόβλημα διαχείρισης προϋπολογισμών. Είναι μια δοκιμασία για τη βιωσιμότητα του ίδιου του μοντέλου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Όταν το ενεργειακό κόστος αυξάνεται, οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν και οι νέες περιβαλλοντικές υποχρεώσεις επιβαρύνουν τους δημοτικούς προϋπολογισμούς, το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτο: περιορίζονται οι επενδύσεις, συμπιέζονται οι κοινωνικές υπηρεσίες και δυσκολεύεται η καθημερινότητα των πολιτών.

Η απάντηση, ωστόσο, δεν μπορεί να περιορίζεται σε έκτακτες επιχορηγήσεις και διαδοχικές διεκδικήσεις προς την κεντρική κυβέρνηση. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα αντιμετωπίζει τις αιτίες του προβλήματος και θα δημιουργεί διαρκή οικονομική ανθεκτικότητα.

Πρώτον, απαιτείται ένα νέο πλαίσιο ενεργειακής τιμολόγησης για τους δήμους.

Η ενέργεια αποτελεί βασική λειτουργική ανάγκη για τον οδοφωτισμό, τις σχολικές εγκαταστάσεις, τις αντλιοστασιακές υποδομές, τις δημοτικές υπηρεσίες και τη διαχείριση των υδάτων. Οι δήμοι πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ανταγωνιστικά τιμολόγια, με διαφάνεια, προβλεψιμότητα και όρους που ανταποκρίνονται στον δημόσιο χαρακτήρα των υπηρεσιών τους.

Παράλληλα, χρειάζεται ένα εθνικό πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης δημοτικών υποδομών: αντικατάσταση φωτισμού με LED, έξυπνα συστήματα διαχείρισης κατανάλωσης, ενεργειακές αναβαθμίσεις σχολείων και δημοτικών κτιρίων, καθώς και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών όπου είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό.

Οι ενεργειακές κοινότητες, οι συλλογικές προμήθειες και η αυτοπαραγωγή μπορούν να μετατρέψουν μέρος της σημερινής δαπάνης σε μακροχρόνια εξοικονόμηση. Στόχος πρέπει να είναι η μείωση της έκθεσης των δήμων στις διακυμάνσεις της αγοράς και όχι η μόνιμη εξάρτησή τους από έκτακτες ενισχύσεις. Σημειωνουμε ότι πλεον επιτρέπεται το Net Metering στους ΟΤΑ στην Ελλάδα, καθώς και η παραλλαγή του (Virtual Net Metering / Εικονικός Ενεργειακός Συμψηφισμός).

Δεύτερον, η χρηματοδότηση πρέπει να ακολουθεί τις πραγματικές ανάγκες και τις αρμοδιότητες.

Δεν είναι βιώσιμο να μεταφέρονται στους δήμους νέες – μικρές ή μεγάλες – υποχρεώσεις χωρίς τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους. Χρειάζεται πολυετές πλαίσιο χρηματοδότησης, με σαφείς κανόνες, προβλεψιμότητα και αντικειμενικά κριτήρια κατανομής.

Η κατανομή πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τον πληθυσμό, αλλά και την έκταση, τη νησιωτικότητα, την εποχική αύξηση του πληθυσμού, τις κοινωνικές ανάγκες, το κόστος κατασκευής και συντήρησης των υποδομών και τις ιδιαίτερες γεωγραφικές συνθήκες.

Επιπλέον, προτείνεται η δημιουργία ενός συστήματος έγκαιρης οικονομικής προειδοποίησης, με κοινά οικονομικά δεδομένα και δείκτες που θα εντοπίζουν εγκαίρως τους δήμους οι οποίοι αδυνατούν να καλύψουν βασικές λειτουργικές δαπάνες.

Τρίτον, το τέλος ταφής πρέπει να ενταχθεί σε μια πραγματική στρατηγική κυκλικής οικονομίας.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να εξαντλείται στην επιβολή οικονομικών επιβαρύνσεων. Χρειάζονται επενδύσεις σε διαλογή στην πηγή, χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, υποδομές ανακύκλωσης, κομποστοποίηση και συστήματα μέτρησης της πραγματικής απόδοσης κάθε δήμου.

Τα έσοδα που συνδέονται με περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις πρέπει να επιστρέφουν με διαφανή τρόπο σε έργα πρόληψης, ανακύκλωσης και μείωσης των αποβλήτων. Η επιτυχία πρέπει να μετριέται με λιγότερα απορρίμματα προς ταφή και μεγαλύτερη ανάκτηση υλικών, όχι απλώς με την είσπραξη τελών.

Παράλληλα, κάθε αλλαγή στο μοντέλο συλλογής των ανακυκλώσιμων υλικών πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένη αξιολόγηση κόστους και οφέλους, σαφή κατανομή ευθυνών και αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου. Η συμμετοχή ιδιωτών μπορεί να εξετάζεται όπου προσφέρει μετρήσιμο δημόσιο όφελος, χωρίς να υπονομεύονται η διαφάνεια, η λογοδοσία και ο ρόλος των δήμων.

Τέταρτον, χρειάζεται μια νέα κουλτούρα διοικητικής αποτελεσματικότητας και συνεργασίας.

Οι δήμοι μπορούν να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας μέσω κοινών προμηθειών, διαδημοτικών συνεργασιών, κοινών τεχνικών υπηρεσιών και αξιοποίησης ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση δαπανών και έργων. Η εξοικονόμηση πόρων δεν σημαίνει υποβάθμιση υπηρεσιών· σημαίνει καλύτερη αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου ευρώ.

Η εφαρμογή αυτών των λύσεων χρειάζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μετρήσιμους στόχους και δημόσια αξιολόγηση αποτελεσμάτων.

Πέμπτον, η αξιοποίηση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν. 5314/2026) πρέπει να αποτελέσει αφετηρία οργανωτικού μετασχηματισμού και διοίκησης βάσει μετρήσιμων αποτελεσμάτων.

Η ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης δημιουργεί ένα νέο θεσμικό σημείο αναφοράς για τον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας των δήμων. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι διατάξεις για την οργάνωση και τον προγραμματισμό των αρμοδιοτήτων, την οικονομική παρακολούθηση και τη μέτρηση των επιδόσεων. Η ουσιαστική αξιοποίησή τους πρέπει να συνδεθεί με την αναδιοργάνωση των δημοτικών υπηρεσιών, την επικαιροποίηση των Οργανισμών Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΟΕΥ), τη σαφή κατανομή ευθυνών και την ενσωμάτωση σύγχρονων εργαλείων διοίκησης.

Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η εφαρμογή δεικτών μέτρησης και αξιολόγησης της απόδοσης (Key Performance Indicators – KPIs), σε συνδυασμό με τον Κόμβο Παρακολούθησης Επιδόσεων Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προβλέπει το άρθρο 540 του νέου Κώδικα. Δείκτες οικονομικής αποτελεσματικότητας, εισπραξιμότητας ιδίων εσόδων, ενεργειακής αποδοτικότητας, ποιότητας υπηρεσιών, διαχείρισης απορριμμάτων και υλοποίησης επενδύσεων μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τεκμηριωμένες διοικητικές αποφάσεις και αποτελεσματικότερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.

Η πρόκληση για τους δήμους δεν είναι απλώς να συμμορφωθούν με τον νέο Κώδικα, αλλά να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές του για τη μετάβαση από τη διοίκηση των διαδικασιών στη διοίκηση των αποτελεσμάτων. Με σύγχρονη οργανωτική δομή, αξιόπιστα δεδομένα, μετρήσιμους στόχους και διαφανή λογοδοσία, η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να ενισχύσει την οικονομική της ανθεκτικότητα και να αποδείξει στην πράξη την αξία κάθε δημόσιου ευρώ.

Συμπέρασμα

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην οικονομική επιβίωση και στην εξυπηρέτηση των πολιτών. Χρειάζεται τους θεσμούς, τα εργαλεία και τους πόρους για να πετύχει και τα δύο.

Η πραγματική μεταρρύθμιση θα ξεκινήσει όταν η συζήτηση πάψει να περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από το ύψος των έκτακτων επιχορηγήσεων και επικεντρωθεί στη δημιουργία δήμων οικονομικά ανθεκτικών, ενεργειακά αποδοτικών και περιβαλλοντικά υπεύθυνων. Αυτό δεν είναι απλώς μια οικονομική αναγκαιότητα. Είναι προϋπόθεση για καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες, ισχυρότερες τοπικές κοινωνίες και μια Αυτοδιοίκηση που σχεδιάζει το μέλλον της αντί να διαχειρίζεται διαρκώς τις κρίσεις της.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *